الشيخ الطبرسي (مترجم: نورى و مفتح)

63

تفسير مجمع البيان (فارسى)

خدا در همه جا پسنديده است ، اين است كه موقعيت طاعت خدا را در زمينهء تقسيم ارث نشان بدهد و مردم را ترغيب به آن كند و از مخالفت آن بترساند . وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ و رسوله : كسى خداوند را در احكام ارث و غير آن معصيت كند . وَ يَتَعَدَّ حُدُودَهُ : و از طاعاتى كه معين كرده است تجاوز كند . يُدْخِلْهُ ناراً خالِداً فِيها : خداوند او را براى هميشه داخل جهنم مىكند وَ لَهُ عَذابٌ مُهِينٌ : و براى او عذابى اهانت آور است . عذاب را « مهين » ( اهانت كننده ) ناميده است ، بخاطر اينكه خداوند بطور اهانت آميزى ، شخص عاصى را كيفر مىدهد ، همانطورى كه مؤمن را بوجه كرامت و احترام پاداش مىدهد . برخى به اين آيه استدلال كرده‌اند كه نمازگزارانى كه مرتكب گناه كبيره مىشوند ، در آتش جهنم مخلد خواهند بود . لكن اين مطلب بعيد است زيرا « يَتَعَدَّ حُدُودَهُ » دلالت دارد بر اينكه انسان همهء حدود الهى را مورد تجاوز قرار دهد و چنين انسانى كافر خواهد بود و بدون خلاف ، كسى كه مرتكب گناه صغيره مىشود ، از عموم آيه خارج است ، اگر چه وى عاصى است و حدى از حدود خدا را مورد تجاوز قرار داده است و اگر جايز باشد كه مرتكب گناه صغيره را بدليلى ، از عموم آيه خارج كنيم ، جايز است كه مرتكب گناه كبيره‌اى كه اهل نماز باشد نيز از عموم آيه خارج بدانيم و بدليل شفاعت و تفضل و عفو الهى او را مخلد در آتش جهنم ندانيم . وانگهى ما ناگزيريم كه شخص تائب را از عموم آيه خارج بدانيم ، چه دلايلى موجود است كه خداوند توبهء گناهكاران را مىپذيرد . بدين ترتيب كسانى كه در پرتو تفضل الهى مورد عفو قرار مىگيرند ، از آيه خارجند و دلايلى داريم كه كسانى كه مشمول عنايات و الطاف خداوند شده‌اند ، كم نيستند . پس اگر بگويند خداوند گنهكارى را عفو نمىكند و اين را از دلالت آيه استفاده كنند ، بايد بگويند عاصى هم اختيار توبه نمىكند و اين را هم مستفاد از آيه بدانند . علاوه بر اين ، در ميان مفسران كسانى هستند كه آيه را حمل كرده‌اند بر موردى كه شخص از حدود خداوند تجاوز و او را معصيت كند و رفتار خود را حلال و پسنديده شمارد بديهى است كه چنين كسى جز كافر ، نمىتواند باشد .